Bu hafta okuduğum duyuruların ortak bir sorusu var: Drama ve tiyatro kime, nerede, hangi koşullarda ulaşabiliyor? Bursa’daki bir öğretmen eğitimi, Prizren’deki festival ve farklı ülkelerdeki çocuk tiyatrosu girişimleri bu soruya ayrı kapılar açıyor.

7–13 Eylül 2026 döneminden altı gelişmeyi bir araya getirdim. Tarih aralığı haberlerin kapsadığı haftayı, 14 Eylül ise bu sayının yayım tarihini gösteriyor. Bu küçük seçki alanın bütün gündemi değil; öğrenme yolculuğumda okuyup üzerine düşündüğüm kurum duyuruları ve bir festival haberi. Kaynak aktarımından sonra gelen “Bende kalan soru” notları bana ait okuma önerileri; kurumların sonuçları veya değerlendirmeleri değil.

Bir duyurunun tarihi geçmiş diye programın bütün ayrıntılarının gerçekleştiğini varsaymıyorum. Özellikle eğitim ve festival hedeflerini, tamamlanmış bir etki araştırmasının bulguları gibi okumamaya dikkat ettim. Takvim ilerliyor; kanıt bazen biraz geriden geliyor.

Bursa’da kapsayıcı sınıflar için drama eğitimi

TÜBİTAK’ın 4008 proje kaydında “Kapsayıcı Sınıflarda Drama Uygulamaları” için 7–11 Eylül 2026 tarihleri yer alıyor. BTSO Kâmil Tolon Bilim ve Sanat Merkezinin yürüttüğü program; Osmangazi, Nilüfer ve Yıldırım’da, sınıfında kaynaştırma veya bütünleştirme öğrencisi bulunan 30 sınıf öğretmenine yönelik planlanmış. Yaratıcı drama uygulamalarıyla öğretmenlerin kapsayıcı sınıf çalışmalarını desteklemek amaçlanıyor.

Proje özeti, atölye sonu paylaşımıyla birlikte gözlem ve gün sonu değerlendirme formlarını da içeriyor. Ancak erişebildiğim sayfa amaçları ve beklenen çıktıları anlatıyor; sonuç raporu sunmuyor. Bu nedenle eğitimin öğrenci katılımını artırdığını söylemek için bu kayıt tek başına yeterli değil.

Bende kalan soru: Bir mesleki eğitimden döndüğümüzde kendi sınıfımızda neyi farklı denediğimizi nasıl izliyoruz? Örneğin bir sonraki planın kenarına “Hangi katılım yolunu açtım; kim, nasıl kullandı?” diye iki satırlık not düşmek isteyebilirim. Bu, projenin önerdiği bir araç değil; duyurudaki yansıtma vurgusundan hareketle düşündüğüm küçük bir uygulama fikri.

Ankara’da çocukların tiyatro eğitimine giriş biçimi

Bilkent Üniversitesi Tiyatro Bölümünün resmî sayfası, “Çocuklar için Tiyatro” programının giriş sınavını 13 Eylül 2026 için duyuruyor. Program 8–10 ve 11–13 yaş gruplarına yönelik; her biri 12 hafta süren dört seviyeden oluşuyor. İlk seviyede Viola Spolin’in tiyatro oyunları ve doğaçlama çalışmaları, program boyunca da oyunculuk ile hareket ve dans dersleri yer alıyor.

Duyuruda giriş çalışmasının küçük gruplarla doğaçlama tiyatro oyunları üzerinden yürütüleceği; ilgi, heves ve etkin katılımın değerlendirileceği belirtiliyor. 14 Eylül kontrolünde yayımlanan ücretler giriş sınavı için 1.300 TL, 12 haftalık dönem için 35.750 TL. Başvuru tarihi geçmiş durumda; bu madde yeni bir kayıt çağrısı değil. Sınavın sonuçlarına ilişkin bir bilgi aktarmıyorum.

Bende kalan soru: Çocukların ilgisini grup içinde gözlerken yalnızca hemen söz alanları mı fark ediyorum? Kendi çalışmalarımda, önce izleyip sonra katılmak isteyen bir çocuğa tanıdığım zamanı da düşünmek isterim. Bu soru Bilkent’teki uygulamanın nasıl yürütüldüğüne ilişkin bir yargı değil; duyuruyu okurken kendi gözlem alışkanlıklarıma döndüğüm bir not.

Prizren’de Türkçe tiyatronun buluşması

TRT Avaz’ın 10 Eylül tarihli haberine göre, 2. Uluslararası Türkçe Tiyatro Festivali 8–13 Eylül için Kosova’nın Prizren kentinde düzenlendi. Yunus Emre Enstitüsü iş birliğiyle yapılan festivalde Kosova, Türkiye, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Kuzey Makedonya ve İtalya’dan ekipler yer aldı. Haber, açılışta İzmir Devlet Tiyatrosunun “Majestik” oyununu, ikinci gün ise yerel Art Theatre topluluğunun “Şeçerpare” oyununu sahnelediğini bildiriyor.

Programda çocuk etkinlikleri, sokak gösterileri, sergiler ve kitap tanıtımları da bulunuyor. 13 Eylül kapanışı için Ankara Devlet Tiyatrosunun “Göğe Yazılmış Bir Alp” oyunu duyurulmuş; elimizdeki haber kapanıştan önce yayımlandığından bu kısmı gerçekleşmiş sonuç olarak aktarmıyorum.

Bende kalan soru: Aynı dilde üretilen oyunlar başka bir şehirde hangi yeni karşılıklara kavuşuyor? Yerel bir topluluğun çalışmasıyla konuk bir yapımı yan yana izlemek, yalnızca benzerlikleri değil farklı sahne alışkanlıklarını da fark etmek için bir fırsat olabilir. Festivalin tamamını izlemediğim için bunun nasıl gerçekleştiğine ilişkin bir değerlendirme yapamam.

Batı Afrika’da ücretsiz mesleki paylaşım

ASSITEJ Fildişi Sahili, ağustosta düzenlediği ilk Çocuk ve Gençlik Tiyatrosu Yaz Üniversitesini 12 Eylül’de ASSITEJ International üzerinden değerlendirdi. Kurumun açıklamasına göre Fransızca yapılan sekiz ücretsiz çevrim içi oturumda toplam 250’nin üzerinde bağlantı kaydedildi; oturum başına ortalama katılım yaklaşık 35 olarak bildirildi. Bunlar tekil kişi sayısı olarak okunmamalı.

Batı Afrika ve Avrupa’dan konuşmacıların yer aldığı program; yazarlık, yönetmenlik, topluluk yönetimi, sahne tasarımı, palyaçoluk ve çocukluk oyunlarının yaratıcı süreçte kullanımı gibi konulara uzanıyor. Çalışma, Senegal ve Burkina Faso’daki ASSITEJ merkezleriyle bölgesel iş birliğinin parçası. Kurum oturumları bir defterde toplamayı ve alanın ihtiyaçlarına yönelik danışma sürecini sürdürmeyi planlıyor.

Bende kalan soru: Kendi çevremizdeki uygulayıcıların bilgisini nasıl paylaşılabilir kılıyoruz? Bir buluşmadan sonra yalnızca fotoğraf değil, “Neyi denedik, nerede zorlandık?” notu bırakmak da işe yarayabilir. Açıklamadaki katılım verileri ilgiye dair bir işaret; öğrenmenin niteliğini veya sınıfa aktarımı tek başına göstermiyor.

Nepal’de tiyatronun çocuklara doğru yola çıkması

ASSITEJ International’ın 10 Eylül duyurusuna göre ASSITEJ Nepal ve Theatre Centre for Children–TCC Nepal, Wanderlust Uluslararası Çocuk Tiyatrosu Festivali’ni 11–20 Şubat 2027 için planlıyor. Festivalin Katmandu’yla sınırlı kalmayıp farklı eyaletlerdeki şehir ve köylere de gitmesi öngörülüyor. Gösteriler, atölyeler ve festival öncesi–sonrası programlarla 50 binden fazla çocuğa ulaşılması hedefleniyor; bu sayı gerçekleşmiş erişim verisi değil.

Girişim, ASSITEJ Moğolistan, Endonezya ve Nepal’in Asya Turne Festivali ortaklığıyla ilişkili; ASSITEJ International Bölgesel İş Birliği Programı kapsamında seçilmiş. Uluslararası ekiplerin başvurusu için duyurulan son tarih 31 Ekim 2026. Başvuru düşünenlerin koşulları doğrudan resmî çağrıdan incelemesi gerekiyor.

Bende kalan soru: Bir etkinliğe gelmesini beklediğimiz çocukların ulaşım koşullarını gerçekten biliyor muyuz? Tiyatronun farklı yerleşimlere taşınması bu soruyu görünür kılıyor. Bunun her yerde aynı biçimde uygulanabileceğini söylemek istemem; mekân, ekip ve yerel ortaklıklar ayrıca düşünülmeli.

Buffalo’da sahneden kütüphaneye uzanan bir yol

University at Buffalo’nun 8 Eylül tarihli haberinde Danielle Rosvally’nin geliştirdiği Mobile Shakespeare Lab adlı pilot proje tanıtılıyor. Üniversitenin 2026 baharındaki “Macbeth” yapımı turneye uyarlanarak üç ortak mekâna taşınacak: 9 Ekim’de Irish Classical Theatre Company, 7 Kasım’da merkez halk kütüphanesi ve öğrencilerle sınırlı bir gösteri için Amherst Lisesi. Haberde kamusal gösteriler için bilet gerekmediği belirtiliyor.

Kütüphanenin Shakespeare koleksiyonunu konu alan ayrı program 29 Ekim için duyurulmuş; bunu 7 Kasım gösterisiyle aynı günmüş gibi okumamak gerekiyor. Lise gösterisinin ardından da söyleşi planlanıyor. Proje, üniversite öğrencilerine farklı mekân ve seyirci koşullarına uyarlama deneyimi sunmayı amaçlıyor.

Bende kalan soru: Bir çalışmayı başka bir mekâna taşıdığımda yalnızca eşyaları mı azaltıyorum, seyirciyle kurulan ilişkiyi de yeniden düşünüyor muyum? Aynı kısa sahneyi sınıfın ortasında ve bir kütüphanede kurmayı hayal etmek bile ses, görüş açısı ve katılım için farklı kararlar gerektiriyor. Bu, henüz sonuçları açıklanmamış pilot projeden çıkardığım bir tasarım sorusu.

Çantama kalan üç soru

Bu gelişmeleri tek bir başarı ölçüsüne sıkıştırmak yerine, kendi çalışmalarım için üç soruyla kapatıyorum. Sorular kaynaklardan alıntı değil; bu haftaki okumalarımdan hareketle oluşturduğum notlar.

Bu sayıda yeni bir hakemli araştırma incelemesi bulunmuyor. Kurum duyuruları ile katılım verilerini araştırma bulgusu yerine kullanmadım.
  • Kaç kişiye ulaştığımı sayarken, kimin hangi koşullarda katılabildiğini de görebiliyor muyum?
  • Mekân değişince çalışmanın hangi kararlarını yeniden düşünmem gerekiyor?
  • Bir çocuğun seçimi veya geri bildirimi, hazırladığım programın neresinde gerçek bir değişiklik yapabiliyor?